carton 12

Wouter Crabeth, Gouda, 1564

Wouter Crabeth kreeg in september 1563 de opdracht om een glas met de geboorte van Jezus te maken. Uit het contract dat bewaard is gebleven, blijkt dat hij de opdracht ñ zoals gebruikelijk was ñ rechtstreeks van de kerkmeesters van de Sint Jan kreeg en niet van de kanunniken van Oudmunster, genaamd Sint Salvator, die als schenkers onder in het glas zijn weergegeven. De leden van het kapittel droegen wel de kosten voor het raam, maar ze mochten alleen bepalen wat er in de schenkersrand zou worden afgebeeld. Het iconografisch programma van de kerk lag immers al vast en daar werd niet van afgeweken. De kanunniken kozen voor een schenkersrand met Christus als Salvator Mundi, omringd door de dertien kanunniken van het kapittel. Zoals gebruikelijk maakte Crabeth een vidimus voordat hij het carton en het glas vervaardigde. De Lange van Wijngaarden vermeldt in 1819 dat hij deze vidimus, die met pen getekend en met ëindigo sap gewasschení is, in zijn bezit heeft. Hij heeft deze tekening verkregen uit de nalatenschap van de kleinzoon van Wouter Crabeth. Helaas is de verblijfplaats ervan niet meer bekend. De Lange van Wijngaarden maakt ons extra nieuwsgierig door lovend over de ezel die uit de hooiruif eet, te schrijven. In de kantlijn van de tekening heeft Wouter de houding van de kop namelijk opnieuw getekend en verbeterd. Het carton is daarentegen in redelijk goede staat behouden. Wouters kenmerkende tekenstijl en trefzekere hand is onmiddellijk te herkennen in de figuren van de hoofdvoorstelling. In alle stroken van dit carton valt het op dat hij minder gedetailleerd en veel losser dan zijn broer werkt. In de schenkersrand en in de architectuur is dit het duidelijkst zichtbaar. In deze partijen werkt hij ook minder nauwkeurig dan hij in de cartons 5, 8 en 23 doet. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de portretten. Het verschil tussen de portretten van de kanunniken in de schenkersrand en de portretten van Eric van Brunswijck in carton 8 en Margaretha van Parma in carton 23 is opvallend. De trekken van de kanunniken zijn met summiere lijnen, zonder een duidelijk herkenbare fysionomie, getekend. De (baard)haren en rimpels zijn met korte, los geplaatste haaltjes neergezet. De portretten van de heer van Brunswijck en Margaretha van Parma zijn daarentegen zeer gedetailleerd en met fijne arceringen voor de schaduwpartijen vastgelegd. Dit verschil is des te opmerkelijker omdat Wouter een goede portrettist was. Het is daarom de vraag of hij de kanunniken wel individueel heeft kunnen en willen portretteren, of dat hem eerder een weergave van de groep en de patroonheilige van het kapittel voor ogen stond, zoals in het contract is vastgelegd. Een andere mogelijkheid is dat hij wel over de portretten heeft beschikt, maar dat hij geen tijd heeft willen verliezen met het in detail overnemen van de dertien portretten op het carton. Door de tussentijdse vernieuwing van het glas is het niet meer mogelijk na te gaan of de geschilderde portretten, in tegenstelling tot de getekende, wel echte individuen voorstelden. Daarnaast bestaat er nog een opvallend verschil in de werkwijze met de andere cartons, namelijk in de uitwerking van de rondboog en het cassetteplafond boven in de compositie. Beide zijn voorbereid met gegriffelde lijnen die uit de losse hand getrokken zijn. Deze lijnen zijn vervolgens vluchtig met krijt overgetrokken. De cassettes zijn zonder hulplijnen, schetsmatig op een bijna slordige manier getekend. Het lijkt erop dat Wouter Crabeth niet de tijd heeft genomen om de architectuur nauwkeurig uit te werken met liniaal en wassingen zoals hij dat in de andere cartons wel heeft gedaan, maar is gestopt met tekenen toen de compositie in grote lijnen op papier stond. In deze compositie is de architectuur minder dominant en complex dan in de andere voorstellingen, wat een reden kan zijn voor de minder uitvoerige uitwerking. Ook is het mogelijk dat tijdsdruk leidde tot deze snelle werkwijze. Het glas is binnen een jaar ontstaan, want het was in september 1564 reeds voltooid en geplaatst in de noordzijde van het koor.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

kanunniken van Oudmunster

Bijbels citaat:

Gloria in excelsis deo.

Glasschilder:

Wouter Crabeth, Gouda

Afmetingen van het carton:

in acht stroken, in lengte variÎrend tussen c. 320- 670 cm, 65 cm breed.

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]