carton 15

Dirck Crabeth, Gouda, 1555-56

Met dit, zijn eerste bewaard gebleven carton legt Dirck Crabeth zijn proeve van bekwaamheid af als tekenaar op groot formaat. Opmerkelijk is de prominente rol die het landschap inneemt in de bijbelse voorstelling van dit centrale raam, alsmede in de beide koorglazen aan weerskanten, die alle in het atelier van Dirck Crabeth zijn vervaardigd. De cartons van deze drie glazen laten een over alle stroken doorlopend schetsmatig opgezet landschap zien dat herinnert aan het werk van een kunstenaar als Jan van Scorel. Snelle, zwierig getekende figuren in met name de achtergrond worden afgewisseld met precies aangegeven, strakker getekende figuren op de voorgrond. Opmerkelijk is de klassiek aandoende plooival in de gewaden van de figuren. De figuurstijl lijkt aan te sluiten bij het werk van bij voorbeeld Lambert Lombard uit Luik. Dirck Crabeth maakt altijd gebruik van een klassieke driedeling van zijn voorstellingen, waarmee de mate aan gedetailleerdheid in de tekentrant overeenstemt: achterin is het landschap schetsmatig en zijn de figuren in een losse techniek neergezet, evenals op het middenplan. Meer op de voorgrond is de detaillering vanzelfsprekend groter, met name bij de hoofdrolspelers Johannes en Jezus. Van de individuele figuren op de voorgrond zijn de contouren meermalen nagetrokken, mogelijk deels door een latere hand. Crabeth heeft met aandacht de meer genreachtige figuren op het middenplan geconcipieerd: naakte en zich uitkledende mensenfiguren wisselen elkaar af, figuren in beweging, anderen weer dragen meer eigentijdse kleding: hier laat hij zijn vaardigheid als tekenaar zien. Ruimte weet Crabeth vooral te scheppen door figuren in rijen achter elkaar te plaatsen, meer dan door de figuren zelfstandig in de ruimte te laten functioneren. Deze werkwijze is in alle cartons van zijn hand terug te zien. Zijn tekenstijl begint na 1555 al snel minder levendig te worden. Wel blijven de minder in het oog springende, vlotte passages in de achtergrond illustratief voor zijn tekenvaardigheid. Mogelijkerwijs is de verstrakking in de tekenstijl een gevolg van de toegenomen werkdruk in het atelier en de wellicht daaruit voortkomende inschakeling van ateliergenoten. Er zijn op verschillende plaatsen pentimenti zichtbaar, veranderingen in de voorstelling, bij voorbeeld bij de staf van de schenker maar ook op talrijke plaatsen in de figuren in de bijbelse voorstelling. Deze zijn echter niet meer dan kleine aanpassingen die de details in de verhoudingen binnen de compositie ten goede moeten komen. Opmerkelijk is dat de architectuur van de schenkersrand niet gedetailleerd is uitgewerkt, terwijl dit in de bijbelse voorstellingen op de cartons door Dirck Crabeth wel altijd is gedaan. Hetzelfde geldt voor de landschappelijke voorgrond, die schetsmatig van opzet is. Ook de wapenschilden zijn slechts summier aangeduid. Lang is verondersteld dat in het verloren gewaande rechter gedeelte van het carton voor de schenkersrand een voorstelling van de Heilige DrieÎenheid zou zijn getekend, analoog aan een andere opdracht van dezelfde Joris van Egmond. Het carton van dat glas, bestemd voor de Haarlemse St.-Bavokerk, is in het atelier van Gerrit Boels uit Leuven naar ontwerp van Bernard van Orley vervaardigd. Anders dan is verondersteld, ontbreken de desbetreffende drie stroken voor de rechterhelft van de schenkersrand van glas 15 niet, maar zijn hiervoor de achterzijden van de drie stroken van de linkerhelft gebruikt. Dit is ongetwijfeld uit economische overwegingen gebeurd, zoals vaker het geval is in de cartons van Dirck Crabeth. De figuur van bisschop Joris van Egmond kijkt niet naar een voorstelling van de Heilige DrieÎnheid, maar naar een gebeurtenis waarin de Heilige DrieÎenheid zich duidelijk manifesteert, namelijk de doop van Jezus door Johannes. Wat wËl ontbreekt in het carton is het arket. Dit toonde de figuur van God de Vader. De afwezigheid van dit gedeelte vindt waarschijnlijk haar oorzaak in een protestantse zuivering die dateert uit 1621. Op 21 november van dat jaar vaardigde de Goudse magistraat uit ë[Ö] dat t glas in de kerck daer den Vader den Zoon ende den Heijligeest in staet zoude worden verandert ende t selve uytgedaen.í Bij die gelegenheid is waarschijnlijk ook het carton van deze voorstelling ontdaan.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

Joris van Egmond (1504ñ1559), bisschop van Utrecht

Glasschilder:

Wouter Crabeth

Afmetingen van het carton:

In de lengte variÎrend van 310 tot 483,5 cm, en in de breedte van 55 tot 57,3 cm.

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]