carton 16

Werkplaats van Dirck Crabeth, 1556

Glas 16 uit 1556 behoort tot de vroegste werken die Dirck Crabeth maakte in het kader van de herbeglazingscampagne van de Sint Janskerk. Een betaling uit maart 1557 bij de plaatsing van het glas en de stilistische kenmerken van het ontwerp wijzen Dirck Crabeth aan als de maker. Crabeth heeft de drie centrale glazen 14, 15 en 16 in de kooromgang visueel als ÈÈn geheel geconcipieerd. De voorstellingen spelen zich allemaal in de buitenlucht af en de landschappen lopen in elkaar over, waardoor ÈÈn weids uitgestrekt landschap ontstaat. Dit zijn de enige glazen in de kerk waarbij de voorstelling gerelateerd is aan naastgelegen vensters. In elk glas hier is een episode uit het leven van Johannes de Doper afgebeeld. Crabeth heeft zich daarbij laten inspireren door eerdere voorbeelden. Voor glas 16 vormde waarschijnlijk een illustratie in houtsnede van Lieven de Witte uit 1537 het voorbeeld, terwijl Crabeth de houdingen van sommige figuren op de achtergrond ontleende aan Italiaanse voorbeelden. Zo is bijvoorbeeld de man die uit het water klimt in het tweede plan een gespiegelde weergave van een figuur uit de prent Badende soldaten van Marcantonio Raimondi uit 1510. Crabeth neemt deze voorbeelden echter niet letterlijk over. Het landschap werkt hij uit in drie plans, die met elkaar verbonden worden door de rivier die door het hele landschap meandert. Zodoende weet hij de dieptewerking te versterken. Langs de oevers van de rivier staan de toehoorders van Jezusí preek en de toeschouwers van de doopsels die door Johannes worden uitgevoerd. Rechts in de achtergrond zien we nogmaals Johannes met zijn discipelen. Crabeth verweeft zo de verschillende verhalende voorstellingen met het landschap, waardoor een geraffineerde compositie ontstaat die geschikt is voor een groot glasvenster. In het carton is grote zorg besteed aan de weergave van het landschap en de (deels naakte) figuren daarin. Het carton werd evenwel, op basis van een verloren ontwerptekening van Dirk Crabeth, uitgewerkt door een medewerker in diens atelier. Hoewel deze medewerker de stijl van zijn meester volgt, is de lijnvoering in carton 16 veel harder en minder nauwkeurig dan in de eigenhandige cartons van Dirck Crabeth. Dit wordt vooral duidelijk uit de vergelijking van twee bijna identieke figuren, resp. uit carton 14 en carton 16 (afb. p. **). Beide mannen zien we op de rug. Hun gezicht is slechts voor een kwart zichtbaar. Zij dragen een tulband en een doek over hun schouder. De opbouw van de vormen met de herhalende contourlijnen en de parallelle arceringen komen sterk overeen. Ondanks deze overeenkomsten zijn er toch ook subtiele verschillen in de lijnvoering en detaillering waarneembaar. De krijttekening van carton 16 is sneller, onnauwkeuriger en minder gedetailleerd aangebracht dan in carton 14. Opvallend bij de twee vroegste cartons 15 en 16 is dat Crabeth, met uitzondering van enkele lijnen die de stroken verticaal in tweeÎn verdelen, geen gebruik maakt van gegriffelde lijnen in de uitwerking van de compositie. De architecturale elementen, die in dit carton alleen in de schenkersrand voorkomen, zijn niettemin met aandacht uitgewerkt. De tekenaar heeft met behulp van een liniaal eerst de opzet geschetst. Vervolgens heeft hij de lijnen nagetrokken en heeft hij met een passer de rondbogen getekend. Op verschillende plaatsen, zowel in de rondbogen als in de kapitelen zijn hulplijnen zichtbaar. Net als in de andere cartons, wordt de architectuur in de schenkersrand vrij summier getekend; de ornamenten en schaduwpartijen zijn niet uitgewerkt. Dit staat in contrast met de architectuur in de bovenste delen van de composities voor de glazen 24 en 6, waar de architectuur met veel aandacht is vormgegeven.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

Cornelis van Mierop (of Myerop), domproost en deken van Oudmunster te Utrecht

Glasschilder:

Dirck Crabeth

Afmetingen van het carton:

in twaalf stroken, met een breedte van ca. 58 cm en lengtes variÎrend tussen 318,5 en 602,5 cm

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]