carton 23

Wouter Crabeth, Gouda, 1562

Dit carton was bestemd voor het grote, zuidelijke transeptraam, waarvan de kunstenaar overvloedig is gedocumenteerd. Wouter Crabeth werd tussen juli 1561 en augustus 1563 in termijnen betaald voor zijn werk aan deze opdracht. De schenker Margaretha, hertogin van Parma (1522-1586), werd in 1559 door haar halfbroer Filips II tot landvoogdes over de Nederlanden benoemd. Zij oefende deze taak uit tot augustus 1567 toen zij de macht aan de hertog van Alva moest overdragen, en nogmaals tussen 1580 en1583. De driedelige compositie van haar raam en ook de iconografie ñ schenkersrand met daarboven twee scËnes, eerst uit het Nieuwe Testament, de Voetwassing, en dan de oudtestamentische scËne die hier is afgebeeld ñ zijn afgestemd op het iets vroegere raam van de Koning (nr. 7) aan de tegenover liggende noordzijde van het transept, een werk van de oudere broer van Wouter, Dirck Crabeth. Toen Wouter Crabeth deze prestigieuze opdracht van Margaretha kreeg, had hij maar ÈÈn raam in de kerk op zijn naam staan (nr. 5). Zijn tekenstijl in carton 23 is veranderd vergeleken met zijn vroegere werk, waarin hij nog de tekenstijl- en techniek van Dirck Crabeth volgde in het gebruik van zwart krijt en overvloedige arceringen. In carton 23 blijft zwart krijt nog een belangrijke rol spelen in de tekening, maar de arceringen worden spaarzamer, en inkt en wassingen dragen bij tot het bereiken van plasticiteit. Ook worden hoogsels in wit krijt op een effectieve wijze toegepast, evenals een beperkt gebruik van rood krijt voor vleeskleur (portret van Margaretha). De nieuwe werkwijze met grote gewassen partijen is wellicht ontstaan onder invloed van de cartons van de schilder Lambert van Noort. Zijn cartons waren toen nog de enige waarin inkt en gewassen partijen met een ondertekening in zwart krijt werden gecombineerd. Het carton van Van Noort voor raam 13 werd in april 1561 aan de kerkrentmeesters overhandigd, ÈÈn jaar voordat Wouter Crabeth zijn werktekeningen ging maken. De Offerande van de profeet Elia toont het resultaat van de uitdaging van Elia aan het adres van de priesters van Ba‰l om uit te maken wie de ware God is: Jaweh of Ba‰l. De monumentale compositie neemt meer dan de helft van het oppervlak van het raam in beslag, en de corresponderende werktekeningen zijn dan ook de langste van alle stroken van dit carton. Zij tonen de vaardigheden van Wouter Crabeth om een groot aantal figuren van uiteenlopende schaal samen te brengen, en wel in een compositie met grote diepte. De voorgrondfiguren zijn zeer gedetailleerd weergegeven terwijl kleine figuren, zoals de getuigen op de achtergrond van het offer, schetsmatig met bravoure zijn aangezet. In tegenstelling tot het noordelijke transeptraam, is het carton voor het arket van dit raam wel bewaard gebleven, in vier stukken. De monumentale figuur van God de Vader in menselijke gedaante, die de offerande overziet, is de grootste van alle figuren in het carton. Deze tekening toont hoe effectief Wouter van de witte hoogsels op het licht gekleurde papier gebruik maakte. Dit gedeelte van het carton bleek van grote waarde tijdens de heruitvoering van het arket in 1913 bij de restauratie van het raam. Voor die tijd was de venstertop namelijk met geel glas gevuld. Vermoedelijk is de voorstelling van God de Vader op aandringen van al te rechtzinnige Calvinisten omstreeks 1622 uit het raam verwijderd. De enige datering op het carton, 1562 op strook C1 van de schenkersrand, geldt vermoedelijk ook voor dit deel van de tekening. Dezelfde datum komt voor op het glas, ofschoon het pas in augustus 1563 is geÔnstalleerd. De bijbelse bronvermelding in het Nederlands in de linker voorgrond van strook A3 is in paneel 14a van het raam in het Latijn veranderd (ëIII Regum Caput XVIIIí).

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

Margaretha van Parma, landvoogdes van de Nederlanden

Glasschilder:

Wouter Crabeth, Gouda

Afmetingen van het carton:

zes stroken, in lengte variÎrend van 950 tot 1043cm, en 70cmbreed; stukken voor het arket van onregelmatige vorm Bijbelse bronOpstrookA3 op een steen in de linker voorgrond: ëIII conig/XVIII capí.

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]