carton 31

werkplaats van Dirck Crabeth, Gouda, voor 1572

De Lange van Wijngaarden schrijft in 1819 dat hij een tekening voor glas 31 heeft gezien. Ook Kramm maakt daar in 1853 melding van. Het is onduidelijk of de auteurs hier de vidimus of het carton bedoelen, want de tekening, die zij toeschrijven aan Dirck Crabeth of ÈÈn van zijn leerlingen, is niet meer bekend. Ook het carton van dit glas is verloren gegaan. Wel bestaat er een tekening die wordt toegeschreven aan de werkplaats van Dirck Crabeth en in onderwerp en compositie gerelateerd is aan het glas in de Sint Janskerk (…cole Nationale SupÈrieure des Beaux-Arts in Parijs, inv.nr. M152). Kennis van deze ongepubliceerde tekening in het ENSBA in Parijs danken wij aan een verwijzing uit 1989 in ÈÈn van de Crabeth-dossiers in de Fondation Custodia, eveneens in Parijs. De toeschrijving van dit blad aan Dirck Crabeth wordt ondersteund door het watermerk van een Gothische P en hetzelfde handschrift dat op de achterzijde van meerdere tekeningen van de kunstenaar voorkomt. Beide composities, in de tekening en in het glasraam tonen de engel met zwaard die Bileam, zijn knechten en zijn ezelin de weg verspert. De ezelin weigert door te lopen en Bileam ñ zich niet bewust van de aanwezigheid van de engel ñ spoort haar aan door haar te slaan. Wanneer dit voor de derde keer gebeurt, vraagt de ezelin ëWaerom slaet gij mij?í (Numeri 22: 22-35). In het glas zijn deze woorden opgenomen in een banderol. De Parijse tekening is een ontwerp voor een rechthoekig glasruitje, en niet voor dit kerkraam. De vrij contourmatige tekening in bruine inkt, zonder wassingen en sporen van een schets in krijt, doet vermoeden dat het een natekening is van een gedetailleerder ontwerp van Dirck Crabeth zelf. Waarschijnlijk trok een medewerker het ontwerp over om de nieuwe tekening te kunnen gebruiken voor een kleinschalig glasruitje. Het origineel bleef zo gespaard. Ondanks het verschil in functie van deze tekening en het kerkglas blijft een vergelijking tussen beide interessant, omdat hun ontwerp op een zelfde voorbeeld lijkt terug te gaan. In beide voorstellingen zijn Bileam en de ezelin in dezelfde houding afgebeeld en ook de kleding van Bileam is hetzelfde. De knechten zijn in tegenstelling tot de tekening in het glas links van Bileam geplaatst, waardoor hij als belangrijkste figuur in het midden van het glas komt te staan. Hierdoor ontstaat bovendien boven de hoofden van de knechten ruimte voor de banderol met tekst, die in verband met het iconografische programma van de kerk aan de compositie moest worden toegevoegd. Ook de houding van de engel is in het glas gewijzigd, waardoor hij in ÈÈn licht van het venster past. Op de achtergrond van de voorstelling toont Crabeth hoe Bileam, nadat hij zich heeft bekeerd, opdracht geeft zeven offeraltaars op te richten en de IsraÎlieten zegent. Bileam is in verhouding in het glasraam veel groter afgebeeld dan in de tekening. Dit is ongetwijfeld zo gedaan omdat dit glas zo hoog werd geplaatst en Bileam vanaf de grond goed zichtbaar moest blijven.

Note:
Het carton en de vidimus van dit raamzijn verloren gegaan. Een verwante tekening in pen en bruine inkt in de ENSBAin Parijs is een atelierkopie naar het ontwerp van Dirck Crabeth uit de periode 1540- 1572.
De tekeningmeet 25,2 x 19,2 cm en bevat een inscriptie op de achterzijde, die van dezelfde hand is als de tekst op vier tekeningen uit het atelier van Dirck Crabeth in het Rijksprentenkabinet van Amsterdam. Literatuur:
Walvis 1713, II, p. 76; De Lange van Wijngaarden 1819, p. 32; Kramm 1853, p. 24;Boon 1992, pp. 112-3, n. 5; VanThiel 2008;Van Eck,Coebergh- Surie et al. 2002, p. 133.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

mogelijk het Vleeskopersgilde van Gouda

Glasschilder:

Dirck Crabeth of zijn werkplaats, Gouda

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]