carton 48

(Dirck Crabeth)

De lichtbeuk van het koor van de Sint Janskerk telt dertien gebrandschilderde vensters die de apostelglazen worden genoemd. Het raam in het midden beeldt Christus als Salvator Mundi uit, de overige elk een apostel, steeds vergezeld van een uitgeschreven geloofsartikel van het Apostolisch Credo. De apostelen zijn te herkennen aan hun attributen en kijken allen in de richting van Christus. Naast zowel Philippus (Thomas) als Thaddeus is een knielende geestelijke toegevoegd. Tijdens de brand van 1552 werd de lichtbeuk van het koor niet zo zwaar getroffen als de rest van de kerk. Van de dertien glazen, vermoedelijk in de periode 1530-1550 vervaardigd, overleefden tien de brand dusdanig dat ze gerestaureerd konden worden. 350 jaar later, tijdens de restauratiecampagne van Schouten, werden vier van deze glazen alsnog volledig vernieuwd. Hierdoor zijn er nu nog maar zes oude glazen van voor de brand over. Zij behoren tot de oudste monumentale gebrandschilderde glazen die in Nederland bewaard zijn gebleven. Hun maker is onbekend, en er zijn geen cartons of andere gerelateerde tekeningen meer over. Om de bij de brand beschadigde reeks aan te vullen, werden
omstreeks 1554 drie nieuwe glazen gemaakt: Christus (glas 51), Philippus of Thomas (glas 48) en Andreas (glas 52). Van de cartons is slechts weinig over: alleen vijf stroken voor glas 48. Voor het glas met Andreas bestaat een studietekening. Op basis van deze tekeningen worden beide glazen, en ook dat met Christus, aan de werkplaats van Dirck Crabeth toegeschreven. Het carton toont een apostelfiguur samen met een geestelijke. Strook D met de linkerarm van de apostel en zijn attribuut zijn niet bewaard, maar volgens de reeds aanwezige figuren van de reeks had hier waarschijnlijk de heilige Philippus moeten zijn afgebeeld. De apostel houdt in het glas door een restauratiefout een lans ñ het attribuut van Thomas ñ in zijn hand, in plaats van de gebruikelijke kruisstaf. De geestelijke kan volgens de gegevens in het carton en het glas zowel Johannes ít Sanctius of Jodocus Bourgois voorstellen. Het beoogde portret diende echter ook als voorbeeld voor de beeltenis van de Utrechtse kanunnik Nicolaas Ruysch, schenker van het tegenwoordige glas 60 in de Sint Janskerk, dat ook in het atelier van Dirck Crabeth was ontstaan. Zowel ít Sanctius als Bourgois waren priester in de Sint Janskerk. ít Sanctius was een drijvende kracht achter de herbeglazingscampagne na de brand en volgens zijn wapen, dat alleen in het glas voorkomt, de beoogde schenker. In 1554, voordat het carton en het glas voltooid waren, overleed hij echter. Mogelijk heeft Jodocus Bourgois, priester in de kerk vanaf 1556, de fondsen om dit raam te voltooien bijeen gebracht. Zijn naam verschijnt op een aparte strook carton onder het beeld van de geestelijke, en zijn naam en wapen zijn in het glas geschilderd. Het uiteindelijke glasraam vertoont nog meer verschillen ten opzichte van het carton: de banderol met de tekst ëCOGITA MORIí en de schedel op de bidstoel in het carton zijn respectievelijk vervangen door de tekst ëORA PRO MEí en een boek in het glas. Het carton is gedetailleerd uitgewerkt met zwart krijt. De tekenaar herhaalt net als Dirck Crabeth de contourlijnen veelvuldig en werkt de schaduwen met veel arceringen uit. Ondanks de overeenkomsten in techniek en werkwijze heeft de tekening niet de kwaliteiten van Crabethís cartons. Waarschijnlijk werkte zijn medewerker wel naar een voorbeeld van de meester.

Een voorbeeld van zo een ontwerptekening van Dirck Crabeth is de Heilige Andreas (Rijksprentenkabinet Amsterdam). De figuur is getekend in pen en inkt over een schets van zwart krijt. Er zijn geen arceringen of wassingen gebruikt. Andreas wordt omgeven door een cartouche met rolwerkornament, dat vanwege het symmetrische karakter van de cartouche alleen aan de linkerzijde is uitgewerkt, en wel met arceringen. De figuur is minder gedetailleerd dan in Crabethís andere ontwerpen voor kerkramen. Mogelijk is dat omdat de kerk zelf de restauratie van de apostelglazen voor haar rekening nam en een schetsmatig ontwerp voor dit doel voldeed. Voor latere glazen werden externe geldschieters gezocht die een goed beeld van hun besteding moesten krijgen. Presentatietekeningen zijn mogelijk daarom zorgvuldiger uitgewerkt. Tekening in vijf stroken in zwart krijt; kaderlijnen en lijnen voor brugstaven in rood krijt.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

Johannes ít Sanctius en/of Jodocus Bourgois, priesters van de Sint Janskerk

Glasschilder:

werkplaats van Dirck Crabeth, Gouda

Dirck Crabeth, ontwerp voor glas 52 met de apostel Andreas.

Afmetingen van het carton:

de stroken zijn ca. 65 cm breed en variÎren in lengte tussen de 238 cm en 304 cm.

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]