carton 7

Dirck Crabeth, Gouda, 1557

Glas 7 is bijna 20 meter hoog en behoort daarmee tot de grootste glazen van de Sint Janskerk. Het is opgebouwd uit twee bijbelse voorstellingen: in het bovenste deel de Inwijding van de tempel door koning Salomo en in het midden het Laatste Avondmaal. Onderaan het glas bevindt zich ook nog een schenkersrand. Dit glas is ÈÈn van de weinige glazen van de Sint Janskerk waarvan gedocumenteerd is dat het door Dirck Crabeth is gemaakt. Op 28 maart 1559 wordt Crabeth betaald voor de voltooiing van het ëconincxglasí. De opdracht dateerde waarschijnlijk van twee jaar eerder – 1557 is in ieder geval het jaartal dat in de cartouche in het glas is vermeld. In datzelfde jaar tekende hij vermoedelijk ook het ontwerp en het carton. Walvis en De Lange van Wijngaarden maken melding van een vidimus (een contracttekening) van het ëkoningsglasí. Deze tekening is niet meer bekend. Het carton is verdeeld in vijf delen, elk bestaande uit zes stroken. Hier worden de bovenste drie delen behandeld die de Inwijding van de tempel door koning Salomo verbeelden. Glas 7 is vanwege zijn formaat en de opdrachtgever het meest prestigieuze van de Sint Janskerk. De thematiek legt enerzijds de nadruk op Philips II als de opvolger van Keizer Karel, zoals Salomo dat van David was. Hiermee past deze voorstelling in de persoonlijke propaganda van Philips II. Anderzijds past de voorstelling ook in het iconografische programma van de glazen van de kerk. Volgens deze passage uit Kronieken (6:14-42 en 7:12) verschijnt God tijdens de inwijding van de tempel aan Salomo. In het programma van de kerk staat centraal dat de komst van Jezus het overbodig maakt dat God zich nog door middel van tekenen manifesteert, zoals hij dat in het Oude Testament wel deed. Immers, doordat God mens is geworden in Jezus bewijst hij dat hij bestaat. Deze thematiek komt ook terug in het middendeel van het venster waar het Laatste Avondmaal is uitgebeeld. Crabeth verduidelijkt de ingewikkelde thematiek met verschillende teksten op banderollen. Deze teksten zijn ñ bij uitzondering ñ ook op de cartons uitgewerkt. De opbouw van deze compositie vertoont in opzet overeenkomsten met andere voorstellingen van Crabeth. Hij benut de grootte van het glas om in de scËne van de Inwijding van de Tempel ñ net zoals in de ramen 22 en 24 ñ een monumentale architectuur af te beelden. Hierdoor ontstaat een sterke dieptewerking die het tevens mogelijk maakt behalve de offerscËne ook de Ark van het Verbond in de achtergrond af te beelden. De twee belangrijke onderdelen van het verhaal worden verdeeld over de ruimte en omkaderd door de architectuur. De architectuur vormde daarnaast de basis voor de opbouw van de compositie in het carton. Net als in de andere cartons uit de periode 1557 ñ ca. 1567, werkt Crabeth hier van ëachteren naar vorení. Hij griffelt eerst de architectuur in met passer en liniaal. Wijzigingen zijn in dit stadium nog gemakkelijk door te voeren, want pas in de volgende fase wordt de architectuur in krijt uitgewerkt. De lijnen van de architectuur lopen soms nog door in de figuren, waaruit blijkt dat de figuren pas in een later stadium zijn getekend. Het prachtige getekende carton 7 heeft helaas – net als het glas ñ veel geleden. Uit documenten blijkt dat het in de zeventiende eeuw door vocht zwaar beschadigd raakte en in 1692 al ingrijpend werd gerestaureerd door Arent Lepelaer. Grote delen van het originele carton werden daarbij vervangen door Lepelaers reconstructies op basis van het glasraam. Zijn harde lijnvoering en weinig gedetailleerde uitwerking zijn onmiddellijk te onderscheiden van de vlotte tekenstijl van Dirck Crabeth. De figuren tekent hij met zwart krijt, inkt en grijze wassingen uit en de architectuur – met uitzondering van de ornamenten ñ summier in rood krijt. Lepelaer hecht duidelijk meer waarde aan de figuren dan aan de architectuur. Door de grootschalige restauratie van zowel het glas als het carton, wordt er eind zeventiende eeuw onbedoeld van de compositie van Crabeth afgeweken. Crabeth heeft namelijk links op de achtergrond voor de Ark van het Verbond verschillende figuren getekend. Dit blijkt uit een tekening die Pierson in 1675 naar het ongerestaureerde en vermoedelijk nog gave carton heeft gemaakt. In de huidige situatie is daar zowel in het carton als in het glas nog maar ÈÈn persoon afgebeeld. Het misverstand kon ontstaan omdat in korte tijd zowel het glas als het carton beschadigd zijn. Het glas werd hersteld, maar in plaats van een groep mensen, werd er nog maar ÈÈn persoon afgebeeld. Lepelaer ñ die het glas als voorbeeld nam ñ tekende in 1692 in dit nieuwe deel van het carton daarom ook maar ÈÈn figuur.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

Philips II, koning van Spanje en graaf van Holland

Bijbels citaat:

verdeeld over de strokenA3 enB3 ëLaudateDmn quoni„ bonus quoni„ _ sclm,misericordia eiusí verdeeld over de strokenC5, D4, D5, E4, E5, F4 en F5 ë….. tu„, et si a bulaueri (s?) cor„me, sicut abulauit pater tuus, pon„ thronumregni tui in sepiternu Quicumque orauerit in loco isto exa_di eum.í In strook E3 en F3 ëEcce salomo heicí.

Glasschilder:

Dirck Crabeth, Gouda

Afmetingen van het carton:

dertig stroken, met een breedte van ca. 72 cm en lengtes variÎrend tussen 253,3 en 432,7 cm.

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]