carton 8

Wouter Crabeth, Gouda, 1565

Wouter Crabeth heeft zich voor zijn ontwerp waarschijnlijk laten inspireren door een compositie van Maarten van Heemskerck die door Dirck Volkertsz. Coornhert in 1549 in prent is uitgebracht. Crabeth beeldt net als Van Heemskerck het hoogtepunt van het verhaal af. Zij tonen in de voorgrond hoe Heliodorus door een soldaat te paard en door twee engelen wordt bestraft omdat hij de schatten uit de tempel wil stelen. De soldaat en engelen komen op verzoek van Onias, de hogepriester van de tempel die op de achtergrond neerknielt voor het altaar en God heeft aangeroepen voor hulp. Het geheel plaatsen beide kunstenaars binnen een klassieke architectuur. Hoewel Wouter de compositie niet letterlijk heeft gekopieerd, blijkt uit de overeenkomstige houding van de soldaat te paard en de omkadering met klassieke architectuur dat hij de prent gekend moet hebben. Het vluchtpunt van de perspectiefconstructie van de monumentale, imposante architectuur ligt precies in het wierookvat op het altaar in de achtergrond. De lijnen in de architectuur leiden de toeschouwer van de voorgrond naar de knielende Onias vÛÛr het wierookvat. Crabeth verspreidt de figuren door de gehele ruimte, waardoor de dieptewerking nog verder wordt versterkt. Dat de kunstenaar veel waarde hechtte aan de architectuur, blijkt uit de nauwkeurige uitwerking ervan in het carton. De architectuur is grotendeels voorbereid met gegriffelde lijnen en getekende hulplijntjes in krijt. Deze hulplijnen lopen over verschillende stroken door waardoor de continuÔteit van de architectuur is gewaarborgd. De compositie werd vervolgens vastgelegd met krijt en liniaal, waarna Wouter de architectuur met wassingen uitwerkte. De opdrachtgever van het glas is Eric van Brunswijck (1528-1584), een Duitse vorst die katholiek geworden was en als beloning voor zijn militaire inzet bij de Slag van Saint-Quentin (1557) van Philips II de heerlijkheid Woerden en de baronie van Liesveld in de Alblasserwaard had gekregen. Aangezien deze gebieden dicht bij Gouda lagen werd hij uitgenodigd om een glas te financieren. In 1564 stemde hij toe. In het jaar erop toonde Wouter hem de vidimus (die helaas niet behouden is), tekende zijn portret en verzamelde de informatie over de wapens die in het glas opgenomen moesten worden. Dit ondersteunt de toeschrijving op stilistische gronden aan Wouter Crabeth. De schenker is onderaan knielend afgebeeld, vergezeld van de heilige Laurentius. Hij kijkt naar boven alsof hij getuige is van de verdrijving van Heliodorus uit de tempel. Wouter Crabeth heeft de compositie zo samengesteld dat het lijkt alsof de schenkersrand ook deel uit maakt van de tempel, maar alleen een niveau lager gelegen is. Hoewel de tegelvloer niet hetzelfde verdwijnpunt heeft als de hoofdvoorstelling, is dit toch overtuigend gedaan. De schenker wordt op het glas omringd door wapenschilden van hemzelf en zijn voorouders. Een deel van strook A1 en de gehele strook F1 met de wapens van zijn voorouders zijn niet bewaard gebleven. Mogelijk zijn ze apart uitgewerkt en verloren gegaan tijdens de productie van het glas. Het wapenschild van Van Brunswijck zelf is bewaard gebleven. De kwartieren zijn niet uitgewerkt, maar het schild is wel beladen met een helm met daarop twee zeisen en een steigerend paard. Het is getekend in krijt, en is maar voor de helft uitgewerkt met wassingen. De compositie is met uitzondering van het paard volledig gespiegeld te gebruiken. De keuze van thematiek wordt vaak toegeschreven aan de schenker. Van Brunswijck was een trouwe aanhanger van Philips II en de katholieke zaak. Twee jaar nadat hij de opdracht voor dit glas gaf, barstte de Beeldenstorm los. De voorstelling lijkt te willen uitdragen dat zij die zich vergrijpen aan de schatten van de kerk, zwaar gestraft zullen worden. Hoe actueel de thematiek in de tijd van ontstaan ook was, zij is niet ingegeven door een voorvoelen van de historische ontwikkelingen. Het iconografisch programma van de kerk lag al vast. Eric van Brunswijck heeft geen invloed gehad op de keuze van de hoofdvoorstelling, alleen van de schenkersrand. Zo gedenkt de keuze van de heilige Laurentius als zijn beschermheilige zijn overwinning in de Slag van Saint-Quentin, op de naamdag van Laurentius op 10 Augustus.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

Eric II, hertog van Brunswijk en Lunenburg

Glasschilder:

Wouter Crabeth, Gouda

Afmetingen van het carton:

elf stroken van ca. 70 cm breed, in lengte variÎrend tussen 181 cm en 950 cm. Arket 198 x 198 cm.

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]