Carton2

Willem Tybaut, Haarlem, 1595-96

De tekenaar van dit carton, Willem Tybaut, is de enige glasschilder die voor de kerk glazen heeft vervaardigd die dateren uit de periode van zowel voor als na de Reformatie. Hij is uitvoerig gedocumenteerd in het Goudse kerkarchief en in de stadsarchieven van Gouda en Haarlem. In 1595 reisde hij naar Gouda om het raam op te meten, zodat hij het ontwerp (vidimus) kon maken (thans verloren) en het carton kon tekenen. Dit carton draagt bovenaan het jaartal 1596, het jaar waarin de kunstenaar 70 werd. De schenker was ditmaal geen individuele persoon, zoals in het geval van zijn vroegere raam 19 uit 1570, maar zijn geboortestad. In deze laatste fase van de beglazing zouden Hollandse steden de belangrijkste categorie schenkers worden. De voorstelling in het raam beoogt de verheerlijking van Haarlem door een geliefd wapenfeit uit het legendarische verleden van de stad af te beelden. Wij zien hoe tijdens de Vijfde Kruistocht een Haarlems schip de ketting verbreekt waarmee de havenmond van de Egyptische stad Damiate was afgesloten. Opschriften vlakbij de zestiende-eeuwse toeschouwers die in de voorstelling op de voorgrond zijn opgenomen, geven duidelijk het jaar (1219) en de plaats van handeling aan. Nog meer opschriften identificeren de allegorische figuren: Mars, de god van oorlog, en Neptunus, de god van de zee in de bovenste zwikken en helemaal bovenaan ëVictorijí die ëCrachtí kroont en ëGlorijí die ëVolstandichheijtí kroont. Dit is de beloning voor hun overwinning op geweld, de essentie van het motto van Haarlem ëVicit vim virtusí. Alles wordt nogmaals uitgelegd in het fries tussen de twee scËnes, maar dit opschrift ontbreekt in het carton. De herinnering aan de overwinning is ook vereeuwigd in het aannemen van een nieuw wapen door Haarlem (rechts), dat samen met het oude (links) in het bovenveld wordt getoond. Het carton is zeer gedetailleerd getekend in donkerbuine inkt met wassingen en sterke licht-donker werking. De achterkant van de stroken bevat enkele voorbereidende schetsen, meestal van figuren. Enkele figuranten op de achtergrond van de Damiate scËne zijn duidelijk op een later tijdstip toegevoegd, aangezien zij over bestaande lijnen zijn getekend. De veranderingen in het raam behelzen kleine aanpassingen in de kleding en ÈÈn belangrijk verschil: de vier wapenschilden op de toren rechts in de havenmond zijn in het glas in raamopeningen veranderd, van waaruit nog meer pijlen op de indringers worden geschoten. De twee restauraties die het raam onder leiding van Jan Schouten heeft ondergaan, hebben ervoor gezorgd dat twee belangrijke verschillen tussen carton en glas die er altijd hebben gezeten, zijn verdwenen. Dit raam was het enige gesigneerde raam in de kerk tot op het moment dat het opschrift ëWilhelmus Thybaut figur(avit)í in paneel 1a in 1932 werd verwijderd. De datum 1597 was al in 1899 veranderd in 1596, ook nu weer om het glas aan te passen aan het carton. Een andere datering op ÈÈn van de gebouwen van Damiate in het glas, oktober 1597, is wel gehandhaafd en correspondeert met de archiefposten die de plaatsing van het raam in dezelfde maand en de overhandiging van het carton aan de kerk documenteren. Ook het carton van glas 19 werd toen afgegeven. Voor het gedocumenteerde bruikleen van het carton tussen 13 juni 1606 en 4 juni 1607 door de Goudse glasschilder Adriaan Gerritsz de Vrije is geen reden opgegeven. Dit moet echter op verzoek van het stadsbestuur van Haarlem gebeurd zijn vanwege een tweede, licht gewijzigde uitvoering van het carton in de Hervormde kerk van Edam. Aangezien Tybaut in 1599 al was overleden, ging de opdracht voor het nog steeds bestaande Edamse raam naar zijn leerling, de glasschilder Claes Abrahams, die na bemiddeling van De Vrije over het carton van Tybaut kon beschikken. De inneming van Damiate door Tybaut wordt door geen enkele andere weergave van deze gebeurtenis in expressiviteit geÎvenaard. Dankzij zijn beslissing om de gebruikelijke volgorde van hoofdscËne boven en schenkersveld onder om te draaien, ontgaat de toeschouwer geen enkel schilderachtig detail van dit wapenfeit. Het Haarlemse koggeschip is gebaseerd op het ontwerp door Pieter Bruegel van een boeier met ÈÈn mast, afkomstig uit een serie scheepsprenten die behoort tot de oudste in de Nederlanden en die rond 1565 in Antwerpen is gepubliceerd.

Bekijk het carton van dichtbij, zie details die ontwerper heeft xxxxxxxxxxxxxx:

#

Schenkers:

City of Haarlem

Glasschilder:

Willem Tybaut, Haarlem

Afmetingen van het carton:

twaalf stroken, in lengte variÎrend van 399 tot 581cm, in breedte variÎrend van 70 tot 71cm

Kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn:

Details

Glas in HD #
[et_pb_popup_builder _builder_version="3.0.106" popup_source="iframe" divi_layout="146" trigger_condition="class_id" trigger_button_align="left" modal_style="1" tablet_sizes="off" mobile_sizes="off" trigger_class_id="31125" title="popup" /]