Glas 8 | De bestraffing van tempelrover Heliodorus (1566)

Oostzijde Noordelijk transept

Het verhaal gaat, dat het thema bedoeld zou zijn als waarschuwing tegen de beeldenstorm, die kort na het ontwerp van het glas door de lage landen zou woeden.
De geschiedenis van Heliodorus is ontleend aan het (apocriefe) bijbelboek 2 Maccabeeën 3, vers 24 en 26. Onder de hogepriester Onias heersten er vroomheid en vrede en werden vele ge- schenken aan de tempel gegeven. Koning Seleucus wilde daar echter zelf beslag op leggen en zond Heliodorus om deze op te eisen. Op het moment dat deze afgezant zich de rijkdommen wil toe-eigenen voltrekt zich een wonder: een ruiter verschijnt met twee jonge mannen, die Heliodorus beginnen te geselen. In de grote klassieke tempel bevindt zich een schare gelovigen en op de achtergrond ligt de hogepriester voor het altaar geknield.
Geheel bovenin twee toeschouwers die de geseling gadeslaan en als repoussoirfiguren het tafereel diepte verlenen.
In de benedenrand, omgeven met zijn zestien wapenkwartieren, knielt hertog Eric van Brunswijk voor zijn bidstoel. Boven zijn hoofd zijn devies: “Ex duris gloria” (Roem door beproevingen). Achter de schenker zien we de heilige Laurentius met de attributen rooster en martelaarspalm. De geschiedenis van deze heilige ondersteunt het verhaal van Heliodorus. Laurentius was in de derde eeuw diaken van de kerk van Rome. Van hem werd geëist het vermogen van de kerk aan de staat uit te leveren. Hij toonde hierop de armen en zieken waarvoor hij zorgde, en zei: “ziedaar de schatten van de kerk”. Hij werd gegeseld, met gloei- ende ijzers gemarteld en vond tenslotte de dood op een rooster boven het vuur. Aan hem worden de gevleugelde woorden toegeschreven: “draai mij om, deze kant is gaar”.

Oostzijde Noordelijk transept

Het verhaal gaat, dat het thema bedoeld zou zijn als waarschuwing tegen de beeldenstorm, die kort na het ontwerp van het glas door de lage landen zou woeden.
De geschiedenis van Heliodorus is ontleend aan het (apocriefe) bijbelboek 2 Maccabeeën 3, vers 24 en 26. Onder de hogepriester Onias heersten er vroomheid en vrede en werden vele ge- schenken aan de tempel gegeven. Koning Seleucus wilde daar echter zelf beslag op leggen en zond Heliodorus om deze op te eisen. Op het moment dat deze afgezant zich de rijkdommen wil toe-eigenen voltrekt zich een wonder: een ruiter verschijnt met twee jonge mannen, die Heliodorus beginnen te geselen. In de grote klassieke tempel bevindt zich een schare gelovigen en op de achtergrond ligt de hogepriester voor het altaar geknield.
Geheel bovenin twee toeschouwers die de geseling gadeslaan en als repoussoirfiguren het tafereel diepte verlenen.
In de benedenrand, omgeven met zijn zestien wapenkwartieren, knielt hertog Eric van Brunswijk voor zijn bidstoel. Boven zijn hoofd zijn devies: “Ex duris gloria” (Roem door beproevingen). Achter de schenker zien we de heilige Laurentius met de attributen rooster en martelaarspalm. De geschiedenis van deze heilige ondersteunt het verhaal van Heliodorus. Laurentius was in de derde eeuw diaken van de kerk van Rome. Van hem werd geëist het vermogen van de kerk aan de staat uit te leveren. Hij toonde hierop de armen en zieken waarvoor hij zorgde, en zei: “ziedaar de schatten van de kerk”. Hij werd gegeseld, met gloei- ende ijzers gemarteld en vond tenslotte de dood op een rooster boven het vuur. Aan hem worden de gevleugelde woorden toegeschreven: “draai mij om, deze kant is gaar”.

Schenkers:

Eric II (1528-1584), hertog van Brunswijk en Lunenburg, is de schenker van het glas. Hij was een vazal van Philips II en leider van de katholieke koningsgezinden en voorts één der voornaamste tegenstanders van de Prins. Hij was één van de laatste edelen die door de Goudse kerkmeesters werd aangezocht om ook een Glas te schenken. Het baljuwschap Woerden was door Philips II wegens geldgebrek aan de hertog verpand. Ook in dit gebied verspreidde zich de Lutherse leer. De hertog was Luthers opgevoed, maar ging in 1548 over naar de rooms-katholieke kerk. Op het glas staat vermeld dat hij het glas schonk uit ijver voor de katholieke godsdienst (“Catholicae religionis ergo”) in 1566.

Samenhang:

Glas 8 is het pendant van glas 22. Glas 8 kan gezien worden als een “tempelreiniging” (reiniging van rovers) uit het Oude Testament tegenover de tempelreiniging uit het Nieuwe Testament in glas 22.

Glazenier & Ontwerper:

Wouter Crabeth is de glazenier naar eigen ontwerp. Waarschijnlijk is hij bij zijn ontwerp geïnspireerd door het bekende fresco in de Stanza d’Eliodoro in het Vaticaan van de schilder Raphaël, met name door de hemelse ruiter in gouden wapenrusting.
De beweeglijkheid en het gebruik van de ruimte in dit Glas staan in contrast met de statische voorstelling in het pendant-glas 22 van zijn broer Dirck. Het carton en het glas behoren tot het beste werk van Wouter Crabeth.

Maten van het glas:

Hoog 13.60 m ; breed 4.70 m.

 zie details die vanaf de kerkvoer niet waarneembaar zijn

kijk rond en zie hoe groot de glazen zijn